Van Rooms naar Protestant

Rooms Katholiek

In onze rubriek Uitgelicht hebben we bisschop Johannes Aengenent besproken en komen we op de vraag waar, wanneer, wie, waarom en in welke tak men is overgestapt van Rooms naar Protestant. We zijn namelijk allemaal rooms-katholiek begonnen. Ergens onderweg is mijn tak protestant geworden.

Hieronder het verhaal!

Voorvader Jan ahn gen Eindt (of aengen Eindt of Angenendt) geboren in 1609 in Gelre is een kleinzoon van onze verste bekende voorvader Gerardus (1552). Jan had 4 zonen en 1 dochter. Over de jongste zoon Johanes (1633) en dochter Elizabeth (1634) is niets bekend. Uit de overige zonen zijn de drie takken van onze stamboom ontstaan: Hermen (1639), Jan (1647) en Gerrit (1653). Allemaal rooms-katholiek.

Nu doet het feit zich voor dat alle drie de zonen in de 18de eeuw vertrokken zijn naar wat toen heette de Republiek der 7 Verenigde Nederlanden.

De 3 zonen kwamen terecht in 2 verschillende provincies.

1. Een nazaat van Hermen, namelijk Gerhardus (1724), vertrok op 25-jarige leeftijd (rond 1750) naar Wageningen provincie Gelderland. Daar trad hij in het huwelijk. We zien op de kaart van de Nederlandse Familienamen-bank een clustering van de naam Angenent (of Aengenent) in Gelderland en langs de oostgrens van Noord-Brabant en Limburg. De gebieden van het vroegere hertogdom Gelre.

2. Een nazaat van Jan, namelijk Willem (1720), vertrok op 31-jarige leeftijd (rond 1750) naar Rotterdam provincie Zuid-Holland. Daar trad hij in het huwelijk. In deze tak zit bisschop Johannes Aengenent. We zien op de kaart van de Familienamenbank ook een clustering in Zuid-Holland.

3. Een nazaat van Gerrit, namelijk Johannes (1770), vertrok op 28-jarige leeftijd (rond 1800) via Zoetermeer (huwelijk) naar Nieuwveen provincie Zuid-Holland. In deze tak zit mijn protestantse familie. We zien ook hier op de kaart van de Familienamenbank een clustering van namen.

Johannes en zijn zoon Hendricus (1801 – mijn oudvader) zijn beiden nog rooms-katholiek gedoopt. Het feit dat Hendricus RK is gedoopt betekent dat Johannes RK is gebleven toen hij in Nieuwveen aankwam en zich vermoedelijk bij de RK-schuilkerk had aangesloten. Dat Hendricus RK is gedoopt wil niet zeggen dat hij niet later naar de Protestantse kerk ging. Hij heeft in ieder geval zijn zoon Johannes (1830-mijn betovergrootvader) niet meer RK gedoopt.

Waarom vertrokken?

Met de vrede van Utrecht in 1713 kwam er een einde aan de godsdienstoorlogen en was er betrekkelijke rust overal. De drie zonen zijn dus waarschijnlijk niet vanwege oorlogshandelingen uit Gelre vertrokken, maar naar mijn idee vanwege werk. Er werd veel gereisd en verhuisd omwille van werk en op die plek dan ook al dan niet tijdelijk te wonen. De exacte redenen zijn nu nog onbekend. De emigratie van Johannes richting Nieuwveen (rond 1800) had mogelijk te maken met de drooglegging van de Nieuwkoopsche en Zevenhovensche poel dat in 1796 begonnen was en duurde tot 1812.

En de rest van de familie van deze drie zonen?

1. De vier zussen van Gerhardus, Anna (1727), Gertrudis (1729), Adelheidis (1733) en Anna (1736) bleven in Buderich (55 km Z.O. van Geldern).

2. De twee broers van Willem, Hendrik (1711 – Rotterdam/huwelijk) en Jan (1714 – Rotterdam/huwelijk) vertrokken naar Rotterdam. De twee zussen bleven in Haldern (47 km N. van Geldern), Wilhelmina (1717) en Alida (1723).

3. Johannes had geen broers of zussen. Zijn zonen Hendricus (1801), Jacobus (1802) en Johannis (1803) en zijn dochters Gerritje (1799), Elisabeth (1812) en Catharina (1810) zijn allemaal in Nieuwveen geboren.

Nieuwveen

Hoe zat het met de godsdienst in Nieuwveen? Toen Johannes rond 1800 aankwam in Nieuwveen was er geen RK-kerk meer. Dat kwam zo. De reformatie waar Luther mee begonnen was in 1517 mondde uit in wat we noemen de Beeldenstorm in 1566 waarbij de protestanten heilige beelden en andere objecten in de rooms-katholieke kerken vernielden. Het leidde uiteindelijk tot de 80-jarige oorlog en dat had Nederland verdeeld in Noord en Zuid. In 1648 kwam er vrede.

In de Noordelijke Nederlanden was de Reformatie beter aangeslagen, groeide het Calvinisme en kreeg het huis van Oranje-Nassau steeds meer een leidende rol.

In de Zuidelijke Nederlanden die lang onder Spaanse heerschappij had geleefd was het Rooms-Katholicisme de hoofdgodsdienst.

Rode lijn geeft de grens aan tussen noord en zuid.

Of Johannes het heeft geweten weten we natuurlijk niet maar in 1806 werd Nederland het Koninkrijk Holland. Tot 1810 een vazalstaat van het Franse Keizerrijk onder Napoleon Bonaparte. Vanaf 1830 waren we het Koninkrijk der Nederlanden.

Er was in Nieuwveen altijd een RK-kerk geweest. Uit een akte uit 1331 weten we dat er een houten kerkje was. In 1349 werd de Sint Anna kerk gebouwd met baksteen, met tussenpozen. Bouwvakkers gingen namelijk regelmatig naar Utrecht om mee te helpen bij de bouw van de Domtoren en omdat het in Utrecht waarschijnlijk beter verdienen was.

In 1559 werd de Sint Anna-kerk afgebroken en werd er een nieuwe kerk gebouwd met een andere schutspatroon, namelijk Sint-Nicolaas. Hij was de schutspatroon van de varenden. Misschien een vreemde keuze voor een kerk in Nieuwveen, maar men vervoerde in die dagen heel wat turf per schip naar Amsterdam. In 1578 (twaalf jaar na de Beeldenstorm) was het afgelopen met de RK-kerk in Nieuwveen en gingen de RK-kerkgangers ondergronds in een schuilkerkje in Noordeinde (bij Nieuwkoop). De Sint-Nicolaaskerk werd toegewezen aan de protestanten. De RK-kerkgangers hoefden niet echt ondergronds, maar de RK-kerk mocht niet meer zichtbaar aanwezig zijn.

Sint-Nicolaaskerk Nieuwveen

In 1831 werd de oorspronkelijke oude rooms-katholieke kerk uit 1559 afgebroken en werd er een nieuw protestants kerkgebouw gebouwd in 1832, de Hervormde kerk.

Pas in 1865 kwam er weer een zichtbare en legale RK-kerk, de Sint-Nicolaaskerk (de tweede).

Zouden de kinderen van Johannes gekozen hebben voor het protestantisme op grond van weloverwogen theologische argumenten? Of gingen ze voor het gemak, iedereen in Nieuwveen ging naar de protestantse kerk.

Hervormde Kerk Nieuwveen